Bu makalede, Turing Ödülü'in büyüleyici dünyasını inceleyerek kökenlerini, günümüz toplumu üzerindeki etkisini ve çeşitli alanlarla ilgisini araştıracağız. Turing Ödülü, başlangıcından günümüze kadar hem kültürel hem de teknolojik açıdan insanlık tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Bu doğrultuda, evrimini, sonuçlarını ve dünyayı anlama biçimimizi nasıl şekillendirdiğini derinlemesine analiz edeceğiz. Ayrıca, dünya çapında milyonlarca insanın dikkatini çekmeye devam eden bu ilgi çekici olgunun geniş ve karmaşık bir vizyonunu sunarak, bunun gelecekteki olası sonuçlarını da araştıracağız.
ACM Turing Ödülü | |
---|---|
![]() | |
Açıklama | Bilgisayar bilimine yapılan önemli katkılar |
Dağıtan | Association for Computing Machinery (ACM) |
Tarih | 1966 | )
Ülke | Amerika Birleşik Devletleri |
Kazanç | $1.000.000[1] |
Son verildiği yıl | Avi Wigderson (2023) |
Resmî sitesi | amturing.acm.org |
ACM A.M. Turing Ödülü, modern bilgisayar biliminin kurucularından sayılan Alan Turing anısına, 1966'dan beri her yıl Association for Computing Machinery (ACM) tarafından bilişim dünyasına katkıda bulunanlara verilen bir ödüldür. Ödüle değer görülen katkılarda "kalıcı olma ve bilgisayar bilimi dünyasına önemli bir etki yapma" koşulu aranmaktadır.[2] Bilişim konulu en önemli ödül olduğu düşünülen[3][4] Turing Ödülü bilgisayar dünyasının Nobel Ödülü olarak da anılmaktadır.[5][6]
Ödül, adını Manchester Üniversitesi'nde reader olarak çalışan Britanyalı matematikçi ve yazar Alan Turing'den almıştır. Alan Turing teorik bilgisayar bilimi ve yapay zekanın kurucusu olarak kabul edilmektedir.[7] Her yıl ACM Awards Banquet'te sahibini bulan Turing Ödülü'ne değer görülen araştırmacılar ACM konferanslarına konuşmacı olarak katılma hakkını da elde etmektedirler.
Turing Ödülü 2003 yılına değin $25.000 maddi desteği içermiştir. Para ödülü 2003 yılında $100.000, 2007-2013 yılları arasında ise $250.000 olmuş ve Intel ile Google tarafından sağlanmıştır.[2] 2014'te ise para ödülü $1 milyona çıkarılmış[1] ve Google tarafından karşılanmaya başlamıştır.[8]
50 yılı aşkın tarihinde ilk ödül 1966 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi'nden Alan Perlis tarafından alınırken 2006 yılında IBM'den Frances E. Allen bu ödülü kazanan ilk kadın olmuştur.[9] 1975 yılında ise ödül ilk kez birden çok araştırmacıya (yapay zekâ konulu araştırmaları için Allen Newell ve Herbert Simon'a) verilmiştir.
Yıl | Ülke | Kazanan | Resim | Açıklama | Bağlı kurum(lar) |
---|---|---|---|---|---|
1966 | ![]() |
Alan Perlis | Programlama ve derleyici tasarımı alanına yaptığı katkılardan dolayı[10] | Carnegie Mellon Üniversitesi | |
1967 | ![]() |
Maurice Wilkes | ![]() |
Profesör Wilkes dahili program saklayabilen ilk bilgisayar olan EDSAC'ın tasarımcısı ve mimarı olarak bilinir. 1949 yılında EDSAC bir delay line memory kullandı. Ayrıca, Wilkes 1951 yılında yazılan "Preparation of Programs for Electronic Digital Computers" kitabının yazarlarından biridir ve bu kitap program kütüphanelerini iyi bir biçimde tanıtmıştır.[11] | Cambridge Üniversitesi |
1968 | ![]() |
Richard Hamming | Hata bulma ve düzeltme kodları, otomatik kodlama dizgeleri ve sayısal yöntemler konusundaki çalışmalarından dolayı[12] | Bell Labs | |
1969 | ![]() |
Marvin Minsky | ![]() |
Yapay zekânın oluşturulması, biçimlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik kayda değer etkilerinden dolayı[13] | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü |
1970 | ![]() |
James H. Wilkinson | Yüksek hızlı sayısal bilgisayarların kullanımını kolaylaştıran sayısal analiz çalışmaları ile lineer cebir ve geriye dönük hata analizine yaptığı katkılardan dolayı[14] | National Physical Laboratory | |
1971 | ![]() |
John McCarthy | ![]() |
McCarthy'nin çalışma alanındaki bilinirliğini ortaya koyan "The Present State of Research on Artificial Intelligence" başlıklı konuşması[15] | Stanford Üniversitesi |
1972 | ![]() |
Edsger Dijkstra | ![]() |
Edsger Dijkstra 1950'lerde ALGOL adlı yüksek düzey programlama diline en çok katkı yapan kişilerden biridir. Programlama dillerine genel anlamda katkı sunmuş olan ilk bilim insanları arasındadır ve bunların yapısı, tanımı ve uygulaması konusundaki çalışmalarıyla bilinir. Dijkstra'nın on beş yılı bulan yayım geçmişi çizge teorisine ilişkin teorik makalelerden el kitaplarına, açıklayıcı metinlerden programlama dilleri konulu felsefi gözlemlere uzanmaktadır.[16] | Centrum Wiskunde & Informatica, Eindhoven Teknoloji Üniversitesi, Austin Teksas Üniversitesi |
1973 | ![]() |
Charles Bachman | ![]() |
Veri tabanı teknolojisine yaptığı büyük katkılardan dolayı[17] | General Electric Research Laboratory (günümüzde Groupe Bull bünyesinde) |
1974 | ![]() |
Donald Knuth | ![]() |
Algoritma analizi ve programlama dili tasarımı konusundaki değerli çalışmaları ile özellikle "The Art of Computer Programming" adlı kitabı dolayısıyla[18] | Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü, Center for Communications Research, Center for Communications and Computing, Institute for Defense Analyses, Stanford Üniversitesi |
1975 | ![]() |
Allen Newell | RAND Corporation'da J. C. Shaw'la, Carnegie Mellon Üniversitesi'nde fakülte üyeleri ve öğrencilerle yürütülen çalışmalar sonucunda yapay zekâ, insanın bilişsel yapısı ve liste işleme konusundaki katkılarından dolayı[19] | RAND Corporation, Carnegie Mellon Üniversitesi | |
![]() |
Herbert Simon | ![]() | |||
1976 | ![]() |
Michael O. Rabin | ![]() |
Deterministik olmayan sonlu durum makinelerinin geliştirilmesine önayak olan "Finite Automata and Their Decision Problem" adlı makaleleri dolayısıyla.[20] Scott ve Rabin'in klasik makalesi bu alandaki diğer çalışmalara esin kaynağı olmuştur.[21][22] | Princeton Üniversitesi |
![]() |
Dana Scott | ![]() |
Chicago Üniversitesi | ||
1977 | ![]() |
John Backus | ![]() |
FORTRAN gibi yüksek düzey programlama dillerine yaptığı etkileyici katkıları ve programlama dillerinin temel niteliklerine ilişkin resmî yordamlar konulu yayınlarından dolayı[23] | IBM |
1978 | ![]() |
Robert W. Floyd | Verimli ve güvenilir yazılımlar oluşturma yöntemleri konusundaki çalışmaları ile bilgisayar biliminin şu alt dallarının kurulmasına yaptığı katkıları dolayısıyla: normalizasyon teorisi, programlama dilleri anlam bilimi, otomatik program doğrulama, otomatik programlama ve algoritma analizi[24] | Carnegie Mellon Üniversitesi, Stanford Üniversitesi | |
1979 | ![]() |
Kenneth E. Iverson | ![]() |
Günümüzde APL olarak bilinen dala zemin hazırlayan çalışmaları, etkileşimli sistemler, programlama dili teorisi ve uygulamasına yaptığı katkılardan dolayı[25] | IBM |
1980 | ![]() |
Tony Hoare | ![]() |
Programlama dili tanımı ve tasarımı alanındaki önemli katkılarından dolayı[26] | Queen's University Belfast, Oxford Üniversitesi |
1981 | ![]() |
Edgar F. Codd | Veritabanı yönetim sistemleri (özellikle ilişkisel veri tabanları) teorisi ve uygulamaları konusundaki önemli katkılarından dolayı[27] | IBM | |
1982 | ![]() ![]() |
Stephen A. Cook | ![]() |
Berim karmaşıklığı konusundaki bilgi birikimini önemli ölçüde değiştirdiği için[28] | Toronto Üniversitesi |
1983 | ![]() |
Ken Thompson | ![]() |
Genel işletim sistemi teorisinin geliştirilmesi ve bu teorinin Unix işletim sistemi olarak gerçekleştirilmesi dolayısıyla[29][30] | Bell Labs |
![]() |
Dennis Ritchie | ![]() | |||
1984 | ![]() |
Niklaus Wirth | ![]() |
EULER, ALGOL W, Modula ve Pascal gibi yenilikçi programlama dillerini geliştirdiği için[31] | Stanford Üniversitesi, Zürih Üniversitesi, ETH Zurich |
1985 | ![]() |
Richard M. Karp | ![]() |
Ağ akışı ve kombinatorik iyileştirme problemlerine yönelik verimli algoritmalar geliştirme konusundaki katkıları, polinomsal zaman algoritmalarının verimliliği ve NP-tam kavramının tanımlanması konusundaki çalışmaları dolayısıyla[32] | Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) |
1986 | ![]() |
John Hopcroft | ![]() |
Algoritma ve veri yapılarının tasarım ve çözümlemesine yaptığı önemli katkılar dolayısıyla[33][34] | Cornell Üniversitesi |
![]() |
Robert Tarjan | ![]() |
Stanford Üniversitesi, Cornell Üniversitesi, Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley), Princeton Üniversitesi | ||
1987 | ![]() |
John Cocke | Derleyiciler ile büyük sistemler teorisi ve tasarımı konusundaki önemli katkıları, indirgenmiş komut takımlı bilgisayarların geliştirilmesi çalışmaları dolayısıyla[35] | IBM | |
1988 | ![]() |
Ivan Sutherland | ![]() |
Bilgisayar grafiklerine yaptığı (özellikle Sketchpad yazılımıyla) öncü nitelikteki katkılar dolayısıyla[36] | Stanford Üniversitesi, Harvard Üniversitesi, Utah Üniversitesi, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü |
1989 | ![]() |
William Kahan | ![]() |
Sayısal yöntemler konusundaki önemli katkıları dolayısıyla. Kayan noktalı hesaplama konusundaki uzman kişiler arasında olan Kahan kendini "dünyanın sayısal hesaplama konusunda güvenli bir yer olmasına" adamıştır.[37] | Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) |
1990 | ![]() |
Fernando J. Corbató | ![]() |
Genel amaçlı, geniş ölçekli, zaman ve kaynak paylaşımlı bilgisayar sistemlerinin (CTSS ve Multics) tasarlanması ve geliştirilmesi konusundaki öncü rolü dolayısıyla[38] | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü |
1991 | ![]() |
Robin Milner | Şu konulardaki başarısı nedeniyle: 1) Makine destekli kanıtlama için geliştirdiği LCF aracı 2) Tip güvenlikli bir hata işleme yordamı ile çalışan çokbiçimli tip belirleme sisteminin ilk kez kullanıldığı ML 3) Genel bir paralel zamanlılık teorisi olan CCS; işletimsel ve gösterimsel anlam bilimi arasındaki ilişki[39] |
Stanford Üniversitesi, Edinburgh Üniversitesi | |
1992 | ![]() |
Butler Lampson | ![]() |
Dağıtık ve kişisel bilgisayar ortamlarının geliştirilmesine yönelik çalışmaları ile iş istasyonları, ağlar, işletim sistemleri, programlama ortamları, görüntüleyiciler, güvenlik ve belge yayımlama teknolojisine katkıları dolayısıyla[40] | PARC, DEC |
1993 | ![]() |
Juris Hartmanis | ![]() |
Hesaplamalı karmaşıklık teorisinin kurulmasını sağlayan açıklayıcı makaleleri dolayısıyla[41] | General Electric Research Laboratory (günümüzde Groupe Bull bünyesinde) |
![]() |
Richard E. Stearns | ![]() | |||
1994 | ![]() |
Edward Feigenbaum | ![]() |
Geniş ölçekli yapay zekâ sistemlerinin kurulması konusundaki öncü rolleri ile bu teknolojinin uygulamadaki önemini gösteren çalışmaları dolayısıyla[42] | Stanford Üniversitesi |
![]() |
Raj Reddy | ![]() |
Stanford Üniversitesi, Carnegie Mellon Üniversitesi | ||
1995 | ![]() |
Manuel Blum | ![]() |
Hesaplamalı karmaşıklık teorisinin kriptoloji ve program doğrulamaya uygulanması konusundaki katkıları için[43] | Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) |
1996 | ![]() |
Amir Pnueli | ![]() |
Zamansal mantık kavramını bilgisayar bilimine kazandırması ile program ve sistem doğrulama konusundaki önemli katkılarından dolayı[44] | Stanford Üniversitesi, Tel Aviv Üniversitesi, Weizmann Enstitüsü, Courant Institute of Mathematical Sciences |
1997 | ![]() |
Douglas Engelbart | ![]() |
Etkileşimli bilişimin geleceğine yönelik öngörüsü ve bu öngörüyü gerçekleştirmek için ortaya koyduğu teknolojik çalışmalar dolayısıyla[45] | SRI International, Tymshare, McDonnell Douglas, Bootstrap Institute/Alliance,[46] The Doug Engelbart Institute |
1998 | ![]() |
Jim Gray | ![]() |
Veri tabanı ve hareket işleme konulu araştırmaları ve sistem uygulamalarındaki önderliği dolayısıyla[47] | IBM, Microsoft |
1999 | ![]() |
Fred Brooks | ![]() |
Bilgisayar mimarisi, işletim sistemleri ve yazılım mühendisliğine yaptığı eşsiz katkılar dolayısıyla[48] | IBM, Kuzey Karolina Üniversitesi, Chapel Hill |
2000 | ![]() |
Andrew Yao | ![]() |
Hesaplama teorisine yaptığı önemli katkılar ile sözderastlantısal sayı üretimi, kriptoloji ve iletişim karmaşıklığı konusundaki çalışmaları dolayısıyla[49] | Stanford Üniversitesi, Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley), Princeton Üniversitesi |
2001 | ![]() |
Ole-Johan Dahl | Nesne yönelimli programlamanın ortaya çıkmasını sağlayan temel düşünceleri ile Simula I ve Simula 67 adlı programlama dillerini tasarladıkları için[50][51] | Norsk Regnesentral, Oslo Üniversitesi | |
![]() |
Kristen Nygaard | ![]() | |||
2002 | ![]() |
Ron Rivest | ![]() |
Açık anahtarlı şifrelemeyi uygulanabilir kılmaya yönelik eşsiz katkıları dolayısıyla[52] | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü |
![]() |
Adi Shamir | ![]() | |||
![]() |
Leonard Adleman | ![]() |
Güney Kaliforniya Üniversitesi | ||
2003 | ![]() |
Alan Kay | ![]() |
Günümüzde kullanılan nesne yönelimli programlama dillerinin temellerini atan düşünceleri ile Smalltalk dilini oluşturan takıma önderlik yapması dolayısıyla[53] | Utah Üniversitesi, PARC, Stanford Üniversitesi, Atari, Apple ATG, Walt Disney Imagineering, Viewpoints Research Institute, HP Labs |
2004 | ![]() |
Vint Cerf | ![]() |
Ağ kümeleri konusundaki öncü rolleri ile internetin temel iletişim kurallarından TCP/IP'nin tasarım ve uygulaması konusundaki çalışmaları dolayısıyla[54][55] | Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles, Stanford Üniversitesi, DARPA, MCI (günümüzde Verizon bünyesinde), CNRI, Google |
![]() |
Bob Kahn | ![]() |
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, Bolt Beranek and Newman, DARPA, CNRI | ||
2005 | ![]() |
Peter Naur | Programlama dili tasarımı, ALGOL 60, derleyici tasarımı ve programlama sanatına yaptığı önemli katkılar dolayısıyla[56] | Regnecentralen (günümüzde Fujitsu bünyesinde), Kopenhag Üniversitesi | |
2006 | ![]() |
Frances E. Allen | ![]() |
Bilgisayar programlarının başarımı ve süper bilgisayarların kullanımını artırmaya yönelik çalışmaları dolayısıyla[57] | IBM |
2007 | ![]() |
Edmund M. Clarke | ![]() |
Donanım ve yazılım sanayiinde yaygın olarak kullanılan ve model kontrolü ilkesine dayanan verimli doğrulama teknolojisine yaptıkları katkılar için[58] | Harvard Üniversitesi, Carnegie Mellon Üniversitesi |
![]() |
E. Allen Emerson | ![]() |
Harvard Üniversitesi, Austin Teksas Üniversitesi | ||
![]() |
Joseph Sifakis | ![]() |
Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi | ||
2008 | ![]() |
Barbara Liskov | ![]() |
Programlama dili tasarımı, veri soyutlama, arızaya dayanıklılık ve dağıtık hesaplama konusundaki katkıları dolayısıyla[59] | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü |
2009 | ![]() |
Charles P. Thacker | ![]() |
İlk çağdaş kişisel bilgisayar olan Xerox Alto'yu tasarlaması, ethernet ve tablet bilgisayar konusundaki çalışmaları dolayısıyla[60] | PARC, DEC, Microsoft Research |
2010 | ![]() |
Leslie Valiant | ![]() |
Hesaplama teorisine yaptığı etkileyici katkılar ile yüksek olasılıklı öğrenme (PAC), sayım ve cebirsel hesaplama karmaşıklığı, paralel ve dağıtık hesaplama teorisi konusundaki çalışmaları dolayısıyla[61] | Harvard Üniversitesi |
2011 | ![]() |
Judea Pearl[62] | ![]() |
Olasılık ve olay tabanlı karar verme kalkülüsü yoluyla yapay zekâya yaptığı katkılar dolayısıyla[63] | Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles New Jersey Teknoloji Enstitüsü |
2012 | ![]() |
Silvio Micali | ![]() |
Kriptolojinin karmaşıklık teorisini açıklayan etkileyici çalışmaları ile matematiksel kanıtların vermli bir biçimde doğrulanmasını sağlayan yeni yöntemler geliştirmeleri dolayısıyla[64] | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü |
![]() ![]() |
Shafi Goldwasser | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, Weizmann Enstitüsü | |||
2013 | ![]() |
Leslie Lamport | ![]() |
Dağıtık ve paralel sistemlerin tasarım ve uygulaması konusundaki önemli katkıları ile mantıksal saatler, güvenlik ve canlılık, eşlenen durum makineleri ve sıralı tutarlılık gibi kavramları geliştirmesi dolayısıyla[65] | Massachusetts Computer Associates (günümüzde Essig PLM bünyesinde), SRI International, DEC, Compaq (günümüzde HP bünyesinde), Microsoft Research |
2014 | ![]() |
Michael Stonebraker | ![]() |
Çağdaş veritabanı sistemlerinin altyapısını oluşturan kavramlara yaptığı önemli katkılar dolayısıyla[66] | Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley), Massachusetts Teknoloji Enstitüsü |
2015 | ![]() |
Martin Hellman | ![]() |
Çağdaş kriptolojiye yaptıkları katkılar için. Diffie ve Hellman'ın 1976'da yazdığı "New Directions in Cryptography"[67] başlıklı makale günümüzde internet üzerinde yaygın olarak kullanılan güvenlik sistemlerinden açık anahtarlı şifreleme ve elektronik imzaların gelişimine önayak olmuştur.[68] | Stanford Üniversitesi |
![]() |
Whitfield Diffie | ![]() | |||
2016 | ![]() |
Tim Berners-Lee | ![]() |
World Wide Web'i, ilk web tarayıcısını ve internetin geniş ölçekli kullanımını güvence altına alan kural ve algoritmaları geliştirdiği için[69] | CERN, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, World Wide Web Consortium |
2017 | ![]() |
John L. Hennessy | ![]() |
Bilgisayar mimarilerinin tasarım ve değerlendirmesine getirdikleri sistemli ve niceliksel yaklaşım ile mikroişlemci sanayiine yaptıkları kalıcı etki dolayısıyla[70] | Stanford Üniversitesi |
![]() |
David Patterson | ![]() |
Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) | ||
2018 | ![]() |
Yoshua Bengio | ![]() |
Derin sinir ağlarını bilişim dünyasının önde gelen bileşenlerinden biri durumuna getirmeye yönelik kavramsal ve uygulamalı çalışmaları için[71] | Université de Montréal, McGill Üniversitesi, Mila |
![]() ![]() |
Geoffrey Hinton | ![]() |
Toronto Üniversitesi, Kaliforniya Üniversitesi, San Diego, Carnegie Mellon Üniversitesi, University College London, Edinburgh Üniversitesi, Google AI | ||
![]() ![]() |
Yann LeCun | ![]() |
Toronto Üniversitesi, Bell Labs, Courant Institute of Mathematical Sciences, New York Üniversitesi, Meta AI | ||
2019 | ![]() |
Edwin Catmull | ![]() |
Bilgisayar üretimli imgeleme uygulamalarını olanaklı kılan 3 boyutlu bilgisayar grafikleri konusunda yaptıkları önemli katkılar dolayısıyla[72] | Utah Üniversitesi, Pixar, Walt Disney Animation Studios |
![]() |
Pat Hanrahan | ![]() |
Pixar, Princeton Üniversitesi, Stanford Üniversitesi | ||
2020 | ![]() |
Alfred Aho | Temel algoritmalar ve programlama dillerinin gerçek yaşama uygulanması ile birçok bilgisayar bilimcisinin yetişmesine olanak sağlayan yapıtlarından ötürü[73] | Bell Labs, Columbia Üniversitesi | |
![]() |
Jeffrey Ullman | Bell Labs, Princeton Üniversitesi, Stanford Üniversitesi | |||
2021 | ![]() |
Jack Dongarra | ![]() |
Üstel hızla büyüyen donanım seçeneklerine ayak uyduracak yüksek başarımlı yazılımların geliştirilmesine olanak sağlayan algoritma ve kütüphaneler konusundaki öncü çalışmalarından dolayı[74] | Argonne Ulusal Laboratuvarı, Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı, Manchester Üniversitesi, Texas A&M University Institute for Advanced Study, Tennessee Üniversitesi, Rice Üniversitesi |
2022 | ![]() |
Robert Metcalfe | ![]() |
Ethernet'in icadı, standardizasyonu ve ticarileştirilmesi için[75] | Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, Harvard Üniversitesi, PARC, Austin Teksas Üniversitesi |
2023 | ![]() |
Avi Wigderson | ![]() |
Gelişigüzelliğin bilişim teknolojilerindeki kullanım alanlarını netleştirmeye yönelik çalışmaları ile kuramsal bilgisayar bilimi alanında uzun süreye yayılmış öncü rolü dolayısıyla[76] | Institute for Advanced Study, Princeton Üniversitesi, Technion |
Turing Ödülü sahiplerinin ülkelere göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Çift vatandaşlık sahibi kişiler için, ait oldukları ülkelere 1'er puan eklenmiştir.
Millet | Ödül sayısı |
---|---|
![]() |
51 |
![]() |
8 |
![]() |
6 |
![]() |
5 |
![]() |
2 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |
![]() |
1 |